__  ___  ___    _  ___   ____ |  _|  _   _  _  ___
            / _||   ||   |  | ||   | |_   || |_  | \ | || ||   |
           / /  | | || | |  | || | |   / / |  _| |  \| || || | |
         _/ /   |  _|| | | _| ||   \  / /_ | |_  | |\  || ||   |
        |__/    |_|  |___|| | ||_|\_\|____||___| |_| |_||_||_|_|
    Poniedzialek, 24.02.1997      ISSN 1067-4020           nr 139
W numerze:

Tadeusz K. Gierymski, Jurek Krzystek 
                                     - Fateful Error / Mr. "X"
Aleksandra Omirska, Tadeusz K. Gierymski, Wlodek Holsztynski
                                     - Trojglos o Lesmianie
Lucjan Feldman, Tadeusz K. Gierymski - Baranczaka nigdy za duzo 

Tadeusz K. Gierymski 

Mr. "X" protests NATO expansion. 

                          A FATEFUL ERROR

George F. Kennan, famous Mr. "X" of decades ago, argues against NATO 
expansion February 5, 1997, NYT. 

He states:

    In late 1996, the impression was allowed, or caused, to become 
    prevalent that it had been somehow and somewhere decided to 
    expand NATO up to Russia's borders. This despite the fact that 
    no formal decision can be made before the alliance's next summit 
    meeting, in June.

The timing of this revelation -- coinciding with the Presidential 
election and the pursuant changes in responsible personalities in 
Washington -- did not make it easy for the outsider to know how or 
where to insert a modest word of comment. Nor did the assurance given 
to the public that the decision, however preliminary, was irrevocable 
encourage outside opinion. 

He hopes that it's still not too late to promote the view, not only 
his, but that of others with extensive and more recent than his 
experience in Russian matters, that

    expanding NATO would be the most fateful error of American 
    policy in the entire post-cold-war era. 

He reminds us:

	Such a decision may be expected to inflame the nationalistic, 
	anti-Western and militaristic tendencies in Russian opinion; to 
	have an adverse effect on the development of Russian democracy; 
	to restore the atmosphere of the cold war to East-West relations, 
	and to impel Russian foreign policy in directions decidedly not 
	to our liking. And, last but not least, it might make it much more 
	difficult, if not impossible, to secure the Russian Duma's 
	ratification of the Start II agreement and to achieve further 
	reductions of nuclear weaponry.

In his view it's

	... of course, unfortunate that Russia should be confronted with 
	such a challenge at a time when its executive power is in a state 
	of high uncertainty and near-paralysis.

And it is doubly unfortunate considering the total lack of any necessity 
for this move.

Given, he says,

	all the hopeful possibilities engendered by the end of the cold war,


	should East-West relations become centered on the question of who 
	would be allied with whom and, by implication, against whom in some 
	fanciful, totally unforeseeable and most improbable future military 

While he, given the circumstances, wishes success to the talks NATO has 
with the Russian authorities to make

	...the idea of expansion tolerable and palatable to Russia,

he draws our attention to the inference a careful reader of the Russian 
press must make. It is that

	neither the public nor the Government is waiting for the proposed 
	expansion to occur before reacting to it. 

	Russians are little impressed with American assurances that it 
	reflects no hostile intentions. They would see their prestige 
	(always uppermost in the Russian mind) and their security interests 
	as adversely affected. 

Agreeing that the Russians would have to accept "a fait accompli" of 
NATO expansion, he says:

	But they would continue to regard it as a rebuff by the West and 
	would likely look elsewhere for guarantees of a secure and hopeful 
	future for themselves.

Acknowledging the difficulty of changing 

	... a decision already made or tacitly accepted by the alliance's 
	16 member countries,

he reminds us that

    ... there are a few intervening months before the decision is to be 
    made final;

and hopes that

	... perhaps this period can be used to alter the proposed expansion 
	in ways that would mitigate the unhappy effects it is already 
	having on Russian opinion and policy.

George F. Kennan is professor emeritus of historical studies at the 
Institute for Advanced Study. He was a diplomat occupying various 
posts in several countries, amongst them an US ambassadorship in 

Perhaps someone could remind us of the role he played in helping the 
Truman administration to formulate the policy of "containment" of 
the USSR. He later advocated withdrawal of the U.S. forces from 
Western Europe, and of the Soviet forces from the satellite countries. 



Jurek Krzystek  

                          Mr. 'X'

W slad za Tadeuszem przywoluje streszczenie fragmentow ksiazki 
Krystyny Kerstenowej w tlumaczeniu na angielski: "The Establishment 
of Communist Rule in Poland, 1943-1948" (Berkeley: University of 
California Press, 1991). Wybralem te fragmenty, w ktorych pojawia 
sie nazwisko George'a Kennana, charge d'affaires, pozniej ambasadora 
USA w Moskwie, jeszcze pozniej doradcy prezydenta Trumana. 

Pierwszy raz nazwisko Kennana wystepuje z okazji wizyty Mikolajczyka 
w Moskwie po wybuchu Powstania Warszawskiego, w sierpniu 1944. 
Pisze o ekipie Mikolajczyka Kennan:

    They were, in my eyes, the doomed representatives of a doomed 
    regime, but no one could be so brutal as to say this to them. 

W tym samym pamietniku przy dacie 1 sierpnia pisze Kennan o gwarancjach 
i obietnicach Aliantow wobec Polski, ktora uwazal juz za calkowicie 

    But I also knew that entirely regardless of present intentions 
    the force of circumstances would eventually transform such an 
    agreement from a charter into a harness for the Poles; that 
    Russians in the long run, would be no more inclined at present 
    than they were 3 hundred years ago to accept the contradiction 
    of the grant to Poland of rights which were not yet given in 
    Russia, that Russian conceptions of tolerance would not go far 
    beyond those things with which Russians were themselves familiar; 
    that the Russian police system would inevitably seep into Polish 
    life unless sharp measures were taken on the Polish side to 
    counteract it. And that such countermeasures would inevitably 
    be deemed provocative and anti-Russian in Moscow. I knew, in 
    short, that there is no border zone of Russian power. The 
    jealous and intolerant eye of the Kremlin can distinguish, 
    in the end, only vassals and enemies; and the neighbors of 
    Russia. If they do not wish to be the one, must reconcile 
    themselves to being the other. 

Kennan ocenial polityke amerykanska wobec rzadu polskiego jako 
pusta i nic nie wnoszaca. Tak pisal:

    And I wished that instead of mumbling words of official optimism 
    we had had the judgment and the good taste to bow our heads 
    in silence before the tragedy of a people who have been our 
    allies, whom we have helped to save from our enemies, and 
    whom we cannot save from our friends.

W zadnym momencie po wybuchu Powstania intencje sowieckie nie staly sie 
bardziej jasne, niz wtedy, kiedy Alianci poprosili o prawo ladowania 
swych samolotow na lotniskach sowieckich. Nie ulegalo watpliwosci, ze 
odmowa Stalina udzielenia prawa do ladowan wykraczala daleko poza 
stosunek do samego Powstania. Aktualny ambasador USA w Moskwie, 
Harriman, uwazal, ze ustapienie Sowietom bedzie rownoznaczne 
calkowitej kapitulacji. Kennan postulowal grozbe calkowitego 
zaprzestania pomocy wojskowej dla ZSRR. W koncu nie uczyniono nic, 
w mysl zasaday, ze, jak napisal pozniej Bohlen, Polsce by to nie 
pomoglo, a znakomicie zaszkodzilo by innym negocjacjom.

Przeskakujemy teraz do wiosny i lata 1945, po zakonczeniu dzialan 
wojennych w Europie. Polityka USA wobec Polski w tym czasie jest 
juz tylko proba ratowania twarzy przy pomocy mozliwie najlepszych 
pozorow. Taki cel miala np. misja Henry'ego Hopkina do Moskwy. 
Wedlug jego instrukcji, problem Polski mial byc zalatwiony "w 
duchu wspolpracy sojuszniczej z czasow wojny". George Kennan nie 
zgadzal sie z ta polityka, proponujac podejscie biorace pod uwage 
ewidentna juz rywalizacje dawnych sojusznikow. 13 maja tak 
telegrafowal z Moskwy: 

    We are never going to have at this juncture anything like a 
    free Poland. In the face of this situation, our position 
    today is a clear one on which we can safely rest our case. 
    If we join with Russians in cooking up some facade government 
    to mask NKVD control (and that is all they would agree to 
    today) and then help them to put it across by recognizing 
    it and sending our representatives there to play their part 
    in the show, all the issues will be confused, and we shall 
    have tacitly given the stamp of approval to the tactics which 
    were followed by the Russians in March and April in connection 
    with the work of the Commission [Molotov, Harriman, Clark Kerr]. 

Kennan byl glownym architektem polityki, do ktorej przekonal w 
koncu Trumana. Byla to polityka nieinterwencji, przy jednoczesnym 
braku akceptacji dla 'faits accomplis'. 27 pazdziernika 1945 Truman 

    By the combined and cooperative action of our war Allies, we shall 
    help the defeated enemy states establish peaceful, democratic 
    governments of their own free choice... We shall refuse to 
    recognize any government imposed on any nation by the force 
    of any foreign power. In some cases it may be impossible to 
    prevent forceful imposition of such a government. But the 
    United States will not recognize any such government.

Zmiana polityki amerykanskiej nie byla natychmiastowa. Przez caly rok 
1945 i czesc 1946 charakteryzowal ja konflikt pomiedzy reprezentantami 
polityki ugodowej, w mysl wspolpracy sojuszniczej, a tymi, ktorzy 
postulowali przeciwdzialanie ekspansji i agresji ZSRR. W raporcie dla 
Trumana, datowanym na wrzesien 1946, Clark M. Clifford, jego specjalny 
doradca, stwierdzal jasno, ze polityka Roosevelta majaca na celu 
ustanowienie systemu zbiorowego bezpieczenstwa z udzialem ZSRR, 
spalila na panewce. Podczas gdy Zachod raz za razem ustepowal 
w imie kompromisu, 

    In any matter deemed essential to the security of the Soviet 
    Union, Soviet leaders will prove adamant in their claims and 
    demands. In other matters they will prove grasping and 
    opportunistic, but flexible in proportion to the degree 
    and nature of resistance encountered.

Z takich pogladow wyrosla Doktryna Trumana. Jednym z jej glownych 
tworcow byl George Kennan, ktory w 1947 roku opuscil placowke w 
Moskwie i zostal szefem nowo powolanego Sztabu Planowania 
Politycznego (Policy Planning Staff) przy Departamencie Stanu. Jego 
artykul "The Sources of Soviet Conduct", opublikowany w lipcowym numerze 
"Foreign Affairs" pod pseudonimem "X", zostal ogolnie uznany za 
wezwanie do polozenia tamy ekspansji sowieckiej. Analizujac 
polityke ZSRR Kennan stwierdzal: 

    In the light of the above, it will be clearly seen that the Soviet 
    pressure against the free institutions of the western world is 
    something that can be contained by the adroit and vigilant 
    application of counterforce at a series of constantly shifting 
    geographical and political points corresponding to the shifts 
    and manoeuvres of Soviet policy...

Tak mowil zas Truman 12 marca 1947, formalnie oglaszajac swa doktryne: 

    The peoples of a number of countries of the world have recently
    had totalitarian regimes forced upon them against their will. 
    The Government of the United States has made frequent protests 
    against coercion and intimidation, in violation of the Yalta 
    agreement, in Poland, Rumania, and Bulgaria. I must also state 
    that in a number of other countries there have been similar 
    developments (...) 

    At the present moment in world history nearly every nation must 
    choose between alternative ways of life... I believe that it must 
    be the policy of the United States to support free peoples who 
    are resisting attempted subjugation by armed minorities or by 
    outside pressures.

Pierwszym zastosowaniem Doktryny Trumana miala byc ingerencja USA w 
sprawy Grecji i Turcji, opuszczonych przez Wielka Brytanie. Nastepnym 
zas Plan Marshalla, czyli ogloszony 5 czerwca 1947 plan pomocy 
amerykanskiej dla Europy.



Aleksandra Omirska 

Tadeusz w "Spojrzeniach" 137 przypomnial o rocznicy urodzin Boleslawa 
Lesmiana, 22 stycznia.

Przegladajac kilka ksiazek z wierszami Lesmiana, z mysla o napisaniu 
o metodach "uszlachetniania" jego tworczosci przez 
jezykoznawcow, natknelam sie na wiersz, ktorym zadebiutowal - 
"Sekstyny", w ksiazce "Lesmian Poezje Zebrane", opracowanej przez 
Aleksandra Madyda, wyd.II, poprawionym i uzupelnionym; ALGO Torun 1995; 
ISBN 83-903520-3-6. W I wydaniu "Lesmian Poezje Zebrane", w nocie od 
wydawcy, napisano (pazdziernik 1993):

        "Zamiarem wydawcy "Poezji Zebranych" bylo zgromadzenie w 
        obrebie jednego woluminu wszystkich opublikowanych dotychczas 
        tekstow poetyckich Lesmiana. Po raz pierwszy w wydaniu 
        ksiazkowym ukazuje sie zatem odnaleziony przez Andrzeja Wanata 
        wiersz "Sekstyny" -- prawdopodobny debiut autora "Dziejby 


     Cudny usmiech namietnie w usta cie cal/owal/!... 
     Wietrzyk chwycil/ go w locie, otulil/ ramieniem, 
     W podszeptach harmonijnych razem z nim falowal/ 
     I na rozy ten usmiech zl/ozyl/ z lekkim drzeniem!... 
     Roza myslac, ze czary do niebios ja niosa, 
     Rozczulona pl/akal/a perl/ami i rosa...


     Po bl/ekicie twych oczu chmurki l/ez przemknel/y!... 
     Wietrzyk skrzydl/em powiewnym srebrne chmurki traca 
     I kol/ysze je cicho, by we snie spoczel/y, 
     I znow skl/ada na rozy, co czekal/a drzaca... 
     A roza, sl/yszac dzwieczne tesknych smutkow echa, 
     Zachwycona -- o! dziwy! -- roza sie usmiecha!... 

     "Wedrowiec" 1895 nr 50


"Prawdopodobny debiut"? Tak, jesli mowi sie o Lesmianie i o jego 
tworczosci slowo "prawdopodobny" jest czesto uzywane. Czarodziejska, 
symboliczna poezja i jej enigmatyczny autor... Bezspornym faktem jest, 
ze Lesmian zadebiutowal wierszem "Sekstyny" w 1895 roku, opublikowanym 
w "Wedrowcu". 

Ale czy jest to wlasnie ten debiutancki wiersz Lesmiana? Jacek Trznadel, 
ktory opracowal i wydal najobszerniejszy dotad zbior wierszy Lesmiana, 
w 1965 roku nakladem Panstwowego Instytutu Wydawniczego "Poezje" 
(dziesiec lat pozniej wznowione w serii "Biblioteka Klasyki Polskiej i 
Obcej") nie umiescil tam tego wiersza. 



Tadeusz K. Gierymski  

                             Boleslaw Lesmian - III

Poruszyla juz Ola Omirska sprawe pierwszego wiersza Lemiana: kiedy, gdzie, 
i ktory to byl wiersz. Podajac, ze to "Sekstyny", pytala jednak:

  Ale czy jest to wlasnie ten debiutancki wiersz Lesmiana?

i przypominala, ze:

  Jacek Trznadel, ktory opracowal i wydal najobszerniejszy dotad 
  zbior wierszy Lesmiana, w 1965 roku nakladem Panstwowego Instytutu
  Wydawniczego "Poezje" (dziesiec lat pozniej wznowione w serii 
  "Biblioteka Klasyki Polskiej i Obcej") nie umiescil tam tego wiersza.

Trznadel pisal o tym we Wstepie do "Poezji Wybranych" Lesmiana z 1991 r. 

        Lesmian debiutowal prawdopodobnie w roku 1895, 
        wierszem ogloszonym w "Wedrowcu" Podpisuje go 
        jeszcze Lesman, ale od roku 1897 wiersze jego 
        nosza juz nazwisko Lesmian.

        Wedlug legendy nazwisko to mial poddac poecie 
        Franciszek Fiszer, filozof i dowcipnis, znana 
        postac w cyganerii warszawskiej, z ktorym laczyla 
        poete przyjazn. Wedlug innej - prawdopodobniejszej  
        - wersji podsunal mu ten pseudonim jego kuzyn, 
        znany poeta Mlodej Polski, Antoni Lange. 

Milosz stwierdza beztrosko, ze Lesmian "wiersze zaczal publikowac w roku 
1896, niekiedy takze po rosyjsku". 

Wspomnialem mlodosc Lesmiana na Ukrainie i jej wplyw na jego poezje. Juz 
okolo 1901 r. zdaje sie on byc w Warszawie, a w 1903 r. wyrusza w 
podroz do Francji, zatrzymujac sie na dluzszy czas w Monachium, gdzie 
byla spora polska kolonia artystyczna. W Paryzu, gdzie przebywal do roku 
1906, zeni sie z malarka Zofia Chylinska, z ktora mial corki, Marie 
Ludwike i Wande. 

Popieral Lesmiana i drukowal jego wiersze w swej "Chimerze" slawny 
"Miriam" (Zenon Przesmycki), propagator symbolizmu w Polsce. Program 
"Chimery" i sam Przesmycki

        [...] wywra niewatpliwie wplyw na Lesmiana tak w 
        sensie swoistych powiazan poety z symbolizmem, jak 
        i roznorodnych innych cech,

pisze Trznadel. A tak Milosz o wczesnej poezji Lesmiana:

        W calym swoim manieryzmie wczesnej fazy byl on 
        niewatpliwie poeta Mlodej Polski; nie mozna 
        powiedziec, aby kiedykolwiek porzucil ten styl, ale 
        stopniowo, na drodze lingwistycznych eksperymentow 
        wypracowal swoj wlasny jezyk. Tak wiec mial istotne 
        powody, aby nie spieszyc sie z wydawaniem ksiazek.

        "Sad rozstajny" (1912) i "La/ka" ukazywaly go jako 
        poete, ktorego trudno bylo porownac do kogokolwiek z 
        jego wspolczesnych. "Napoj cienisty" (1936) i "Dziejba 
        lesna" (wydana posmiertnie) ukazaly sie w czasie, 
        kiedy Lesmiana uwazano za przezytek Mlodej Polski, 
        wskutek tego, ze nowe techniki przyciagaly uwage 
        czytelnikow. Prawdziwe uznanie oryginalnosci Lesmiana 
        przyszlo dopiero pod koniec lat piecdziesiatych i w 
        latach szescdziesiatych. 

Podany w poprzedniej czesci wiersz "Las" byl z "Sadu rozstajnego". Oto 
inne wiersze z tego zbioru. 

                      W SLONCU

                Jastrze/bi sledza/c lot,
                Jezioro cisze/ wdycha.
                Zwiesza sie/ poza plot
                Spylona rozwalicha.

                W kaluzy, sladem kol
                Porysowanej w zloby,
                Tkwi oblok, brzozy pol
                I ge/si rdzawe dzioby.

                Od sztachet, snuja/c kurz
                Na trawy i na chwasty,
                Sloncem pocie/ty wzdluz
                Upada cien pasiasty...

                Trzeba mi grodzic sad,
                Trzeba mi zboze mlocic!
                Przyszedlem na ten swiat -
                I nie chce/ go porzucic!...


Slowo 'rozwalicha' nie istnieje w moich slownikach. To cos jest 
spylone i zwiesza sie poza plot - czyzby roslina? Czy jest to przyklad 
jakiegos dialektyzmu, jakiejs stylizacji jezykowej, podkreslenie 
"ludowosci" wiersza? 


        W parowie, pod leszczyny rozchelstanym cieniem,
        Spadly z nieba bezwolnie wraz z poranna/ rosa/ --
        Drzemie Bog, w macierzankach polegly na wznak.

        Dno parowu rozkwita pod jego brzemieniem.
        Biegne/ tam, mokre trawy czesza/c stopa/ bosa/,
        Schylam sie/ nad drzemia/cym i mowie/ don tak:

        "Zbudz sie/, ty -- ptaku senny! Ty -- cmo wielkanocna,
        Co zmartwychwstajesz pilnie, by leciec w slepote/
        Swiatel gwiezdnych, gdzie w mroku spala sie/ twoj czar!

        Zbudz sie/! Slonce juz wstalo! Niech twa dlon wszechmocna
        Zrywa kwiaty te same, com we wlosy zlote 
        Mej dziewczynie zaplatal, jak twoj z nieba dar!

        Zbudz sie/! Pierwszego szczygla zapytaj o droge/
        Do chaty, gdzie po nocach przez okiennic szpary
        Smiech moj i me nadzieje patrza/ w wonny swiat!

        Pojdziem razem! Ramieniem wlasnym cie/ wspomoge/!
        Pokaze/ ci sny nasze i nasze moczary --
        I slonce w oczach ptakow, zapatrzonych w sad!...

        Tak don mowie/ -- i dlonia/, wycia/gnie/ta/ me/znie
        Nad nim, jak nad zwalona/ od uderzen brama/,
        Trafiam na jego ku mnie wycia/gnie/ta/ dlon!

        I zgaduje/ -- oczyma wodza/c widnokre/znie --
        Ze on do mnie z parowu modlil sie/ tak samo,
        Jak i ja -- nad parowem -- modlilem sie/ don!...





Wlodzimierz Holsztynski 

Milosz jest dla mnie wielkim czlowiekiem i poeta, ktorego
poglady sa mi bliskie. Ale jakby mial pewna wade emocjonalna.
Mam wrazenie, ze nie ma sympatii dla ludzi i swiata. Zdaje
sie, ze mozna to wyczytac z jego wierszy, choc teraz boje
sie to stwierdzic. Mialem jednak z pewnoscia to wrazenie,
z jego ksiazeczki o haiku -- tak bardzo chce byc obiektywnym
i wolnym od wszelakiego sentymentalizmu, ze robi wrazenie
braku zdolnosci do podziwiania. Tak samo odczuwam w tym
wypadku. Strach "sprzeczac sie" z Miloszem, ale podobienstwa
Lesmiana z mloda Polska wydaja mi sie czyms przypadkowym
i powierzchownym. Mam na mysli, ze Lemian mogl wystartowac
z dowolnej bazy i tak szybko sie od niej oderwac, by az trudno
bylo skojarzyc, ze uzyl czegos akurat z tego a nie innego stylu.
Milosz jednak dopatruje sie w takim przypadkowym zwiazku czegos
zasadniczego. A fantastyczne zrozumienie i wyczucie poezji
przez Lesmiana nazywa "lingwistycznymi eksperymentami" i
"wlasnym jezykiem", niepotrzebnie umniejszajac geniusz Lesmiana.
Sa poeci, ktorzy rzeczywiscie tworza swoj odrebny jezyk,
sila rzeczy cos na ogol o malych rozmiarach. Natomiast konstrukcje
Lesmiana sa przepieknie zintegrowane z jezykiem polskim i na mnie
zupelnie nie robia wrazenia jakiejs odrebnej wioski jezykowej.

         "Sad rozstajny" (1912) i "La/ka" ukazywaly go jako
         poete, ktorego trudno bylo porownac do kogokolwiek z
         jego wspolczesnych. "Napoj cienisty" (1936) i "Dziejba
         lesna" (wydana posmiertnie) ukazaly sie w czasie,
         kiedy Lesmiana uwazano za przezytek Mlodej Polski,
         wskutek tego, ze nowe techniki przyciagaly uwage
         czytelnikow. Prawdziwe uznanie oryginalnosci Lesmiana
         przyszlo dopiero pod koniec lat piecdziesiatych i w
         latach szescdziesiatych.

Tu Milosz brzmi znacznie przychylniej, ale ciagle
polgebkiem. Byc moze gdzie indziej wyraza sie
o Lesmianie z wiekszym entuzjazmem.

                       W SLONCU
                 Jastrze/bi sledza/c lot,
                 Jezioro cisze/ wdycha.
                 Zwiesza sie/ poza plot
                 Spylona rozwalicha.

Tadek pyta o ostatnie slowo powyzej. Obydwa Lesmian stworzyl, jak
mi sie wydaje. Istnieje slowo opylac oraz zakurzony. "Spylona"
robi o wiele swiezsze wrazenie niz "zakurzona", bo kojarzy
sie z pylkiem kwiatow. Takze z wedrowca (pokrytym pylem z drogi),
wiec z przestrzenia. Podobnie mowi sie na przyklad: zamiast
siedziec skromnie w obecnosci starszych, to mlody czlowiek
rozwalil sie w krzesle nieprzyzwoicie. Od czasownika "rozwalic
sie", uzytego w tym sensie, Lesmian tworzy rzeczownik. Chodzi
o przestrzen za plotem, ktora robi nieporzadne wrazenie,
o przestrzen wypelniona powietrzem i pylem.

Te nieporzadnosc potwierdza nastepna zwrotka, bo rozciaga te
nieporzadnosc na teren pod "rozwalicha".

W powyzszej zwrotce wrazliwosc Lesmiana na obraz jest cudowna, a 
przekazuje ja/ czysto: nawet nad poetycko bardzo przeciez dojrzalym 
Mickiewiczem Lesmian ma wyrazna przewage. Mickiewicz pisze:

        Gwiazdy nad toba i gwiazdy pod toba
        I dwa obaczysz ksiezyce

czyli pisze o odbiciach explicite.  Lesmian nam nie mowi,
co mamy widziec, tylko pozwala nam to uczynic samemu. On
tylko pisze: (jezioro) jastrzebi sledzac lot.  Kazdy, kto
podda sie wierszowi Lesmiana (co jest czytelniczym obowiazkiem)
widzi odbicie lotu jastrzebia w jeziorze -- poczucie przestrzeni
i glebi jest takie, ze nie wiem czy dech zapiera, czy na odwrot,
daje nam w darze glebokie oddychanie, chyba jedno i drugie:

        jezioro cisze wdycha

I w podarunku Lesmian nam daje wszystkie zapachy.
Jezioro sledzi lot jastrzebia i wdycha cisze. Czyli jastrzab
jest wysoko, nie slychac zeby furkotal. A odbicie gleboko.

Na ogol uduchowianie martwych przedmiotow i zwierzat
prowadzi do kiepskiej poezji. Lesmian jest wyjatkiem.
Jego sekretem jest totalna integracja, nie robi uduchowiania
czesciowo, "umownie", pod jakims katem. Wystepuje
u Lesmiana nie tyle animizacja, co po prostu lesmianowskie
stworzenie. Jezioro juz nie jest jeziorem, lecz "krewnym" jeziora,
ktory oddycha itd. Zwykle jeziora staja sie jakby tylko
zdjeciami lub martwymi modelami jeziora Lesmiana.

                 W kaluzy, sladem kol
                 Porysowanej w zloby,
                 Tkwi oblok, brzozy pol
                 I ge/si rdzawe dzioby.

Tego typu rozne skale w obrazie sa wg. mnie charakterystyczne
dla Du Fu. Du Fu potrafi pisac o wielkim obszarze Chin,
po czym przechodzi do bardzo lokalnego opisu. Na ogol jest duzo
u niego przestrzeni z lotu ptaka. Podobnie tutaj u Lesmiana
mamy oblok (przestrzen) i naraz, ZOOM!, "rdzawe dzioby", moze
nawet tylko czesci tych dziobow, bo domyslamy sie, ze gesi pija
z kaluzy.

                 Od sztachet, snuja/c kurz
                 Na trawy i na chwasty,
                 Sloncem pocie/ty wzdluz
                 Upada cien pasiasty...

Znowu wrazliwosc, oraz odwrocenie rol raz i drugi.
Kurz nie snuje sie sam, jak w potocznej mowie, lecz
cien go snuje, co jest uzasadnione obrazem. Normalnie
kurz w sloncu kreci sie byle jak. Tutaj jednak mamy
cien sztachet i zludzenie, ze kurz snuje sie wzdluz
linii cienia sztachet, a wiec cien go snuje -- bez cienia
kurz by sie po prostu krecil w kolko.

Na ogol myslimy, ze to sztachety rozcinaja swiatlo
sloneczne. U Lesmiana na odwrot, slonce rozcina cien.
Co ma sens logiczny -- skoro cien jest jeden (bo jest jeden
plot, wiec ma jeden cien), a faktycznie sklada sie z pasm,
to znaczy, ze jest pociety. O plocie nigdy nie powiedzielibysmy,
ze jest pociety. A dla cienia jakze prawdziwy to obraz!
A przy tym integracja z jezykiem. bo nawet o cieniu sztachet
nie mowimy "cienie sztachet", lecz na ogol "cien sztachet".
                 Trzeba mi grodzic sad,
                 Trzeba mi zboze mlocic!
                 Przyszedlem na ten swiat -
                 I nie chce/ go porzucic!...

Slodka zwrotka. Dziala na zasadzie skojarzen.
Skoro jest rozwalicha, to trzeba "grodzic sad",
wiec i inne obowiazki przychodza na mysl. A stad
juz tylko krok, co prawda nieco dowolny, do
uogolnienia. Ale po tak intymnym wprowadzeniu nas
w swiat, potrafimy mocno odczuc, jak bliski, jak drogi
jest nam nasz swiat doczesny.



Tadeusz K. Gierymski  

Fascynuja mnie, Wlodku, Twe rozwazania o Lesmianie.

Gdyby Milosz w cytowanych przeze mnie urywkach mowil nie o, jak ja 
wprowadzilem, "wczesnej poezji" a on sam o "wczesnej fazie" Lesmiana 
i poprzestal na tych wypowiedziach, zgodzilbym sie z Toba, ze nie 
docenia jego wielkosci i oryginalnosci. 

Rownie krzywdzaca byloby zredukowanie jezykowej wirtuozerii Lesmiana do 
"lingwistycznych eksperymentow", gdyby to wlasnie Milosz robil, ale 
pisal Milosz, moim zdaniem nie krytykujac, a wprost przeciwnie, ze 

        stopniowo na drodze lingwistycznych eksperymentow 
        wypracowal swoj wlasny jezyk. 

Co ja podalem nie jest ostateczna ocena Lesmiana przez Milosza, ale 
wypowiedziami o fazie rozwojowej, o tomikach "Sadu rozstajnego" i 
"La/ki". Te, cytujac Milosza ponownie, 

        ukazywaly go jako poete, ktorego trudno bylo porownac 
        do kogokolwiek z jego wspolczesnych.

Tu wyraznie Milosz podkresla chyba oryginalnosc Lesmiana i zaprzecza, ze 
mozna go uwazac, bez reszty, za poete Mlodej Polski. Pisze bowiem dalej 
Milosz w podanym przeze mnie cytacie:

        "Napoj cienisty" (1936) i "Dziejba lesna" (wydana 
        posmiertnie) ukazaly sie w czasie, kiedy Lesmiana 
        uwazano za przezytek Mlodej Polski, wskutek tego, 
        ze nowe techniki przyciagaly uwage czytelnikow. 

Pisze to Milosz jako historyk literatury i dopiero w ponizszym zdaniu 
wypowiada takze swoj sad:

        Prawdziwe uznanie oryginalnosci Lesmiana 
        przyszlo dopiero pod koniec lat piecdziesiatych 
        i w latach szescdziesiatych. 

"Prawdziwe uznanie oryginalnosci". Internetowe zwyczaje i przestrogi 
kolegow co do dlugosci przesylek powoduja, ze moje opracowanie ukazuje 
sie w ulamkach, zaden z ktorych nie oddaje calego rozwijajacego sie i 
zamierzonego przeze mnie, ze tak powiem, Gestaltu. To moze zrobic dopiero 
udana calosc. 

Dlatego ocenialem bardzo wysoko i zalozenie "Spojrzen" i pelna 
samoposwiecenia prace Jurkow (Krzystka i Karczmarczuka) wlozona w 
redagowanie ich, i popieram zuzytkowanie przez "Spojrzenia" artykulow z 
"Papirusa". Bo publikowaly "Spojrzenia" w calosci artykuly bardzo nawet 

Jesli, powtarzam, jesli, nieslusznie i przedwczesnie krytykujesz Milosza, 
to wine za to ponosze ja, a nie Milosz lub Ty. Moze gdy skoncze swa 
"Lesmianade" opinia Milosza o nim, ktora podam, bo jeszcze tego nie 
zrobilem, wyda Ci sie blizsza Twojej, lub nawet sprawiedliwa?  

Z ciekawoscia, pozytkiem i przyjemnoscia przeczytalem Twe uwagi o 
cytowanych wierszach Lesmiana.

Sprawia mi klopot Twoja interpretacja rozwalichy

                 Jastrze/bi sledza/c lot,
                 Jezioro cisze/ wdycha.
                 Zwiesza sie/ poza plot
                 Spylona rozwalicha.

jako przestrzeni. Rzeczywiscie ta zwrotka sugeruje rozmiar, odleglosc, 
czyli przestrzennosc. Ale w kazdej zwrotce wiersza jest takze przyziemny 
szczegol, byc moze rozwalicha, dzioby gesi, cien pasiasty... Lesmian 
jest takze obserwatorem kontrastowych szczegolow.

Spylenie skojarzone z pylkiem kwiatow, a nie z kurzem, laczy mi sie 
naturalnie znow z roslina, a nie z przestrzenia. 

Natomiast Twoja interpretacje popiera mozliwosc dopatrzenia sie w opisie 
przyrody przez Lesmiana jakiegos, powiedzmy, panpsychizmu, lub moze 
dokladniej, animizmu, a napewno zywiolowosci, osobliwej, jak okreslil ja 
Julian Krzyzanowski, energii przyrody.  

Zwieszanie sie poza plot spylonej rozwalichy u mnie wywoluje obraz 
krzewu lub rosliny raczej niz przestrzeni, ktora, znow dla mnie, 
zaczyna sie w sadzie i zwiesza, raczej niz rozlega sie, rozprzestrzenia, 
na zewnatrz sadu. 

Mam ciagle trudnosc z Twa interpretacja rozwalichy jako spylonej 
przestrzeni, spylonej kurzem lub pylkiem kwiatowym, zwieszajacej sie 
poza plot, w ktorymkolwiek kierunku, ze, lub do sadu.  

Koncepcja zaplodnionej lub zaplodniajacej przestrzeni intryguje mnie, 
ale przestrzen, szczegolnie tak plodnodynamiczna, kojarzy mi sie z 
rozciagloscia, z bezmiarem, a nie ze zwieszaniem sie. 

Nie, swiadomie nie zaczalem w tonacji freudowskiej, ale tak teraz brzmi 
co pisze. Oddaje wiec glos Tobie i innym. 



Jak Panstwo zauwazyli w wielu cytowanych wierszach Lesmiana, rezygnacja 
z PostScriptu i polskich diakrytykow w "Spojrzeniach" nie pozostaje bez 
konsekwencji, zwlaszcza w poezji [Red.].  

____Textpert Alert____  

                   BARANCZAKA NIGDY ZA DUZO

Cytuje z cudownego tomiku "Pegaz Zdebial: Poezja nonsensu a zycie 
codzienne: Wprowadzenie w prywatna teorie gatunkow", PULS, London, 

Jak wygladalby

Pan Tadeusz

gdyby w Paryzu w latach 1830
nie bylo jeszcze w sprzedazy
programow komputerowych
z polskimi czcionkami.

Litwo, ojczyzno moja! Przypominasz zdrowie, 
Jaka jest twoja cena, ten tylko odpowie, 
Komu ciebie zabraknie. Uroda twa w dobie 
Obecnej trwa w mym oku i pozwala sobie
Tam na zmartwychstanie w kompletnej ozdobie 
Przy okazjach wykrycia przeze mnie w zasobie 
Inspiracji pisarskich - nostalgii po tobie. 

Panno sakralna, Ty, co grodek powiatowy
w Polsce Centralnej, blisko Chorzowa i Wschowy, 
Wraz ze znanym klasztorem.... --- Tfu, co za pechowy 
Traf: zaraz w pierwszych wersach, dla lepszej wymowy 
Poematu w aspekcie religijnym (o, wy,
Wyroki Prowidencji!...), jestem ja gotowy 
Do wymienienia nazwy tej dziury - i nowy 
Problem spotykam! problem zarazem typowy, 
Jeden z tych, co to przez nie urasta darmowy 
Trud wieszcza: szuka, biedak, w potencjale mowy 
Wszystkiego, co pozwoli mu na obrazowy
Opis owego miasta, by czytelnikowy
Mechanizm recepcyjny i skojarzeniowy
Bez wymieniania nazwy (jak hukanie sowy
Straszy w niej znak jeden, ten haczyk nosowy...) --- 
Basta! Nie jestem w stanie. Udzielam odmowy Muzie. 
Nie, nie powstanie epos narodowy - 
Z przyczyn technicznych: program nie nasz - polski, zdrowy - 
Na tym paryskim bruku mam komputerowy!
Lecz wiem, ja, wieszcz, gdy obce czcionki wzrokiem badam: 
Niech ginie epos - podpis trwa:

Mickiewicz, Adam.


Tadeusz K. Gierymski 


                Pewna wielka poetka z Krakowa
                Zakrzykne/la: Ta Baranczakowa
                    Sztuka wieszczej improwizacji
                    Ilez mialaby gle/bi i racji,
                Gdyby nie niewyrazna wymowa!

                       Stanislaw Baranczak


SB definiuje "'szymberyk' jako limeryk napisany w holdzie lub dla 
uczczenia Wislawy Szymborskiej, Mistrzyni i Prawodawczyni Gatunku w Jego 
Polskim wydaniu, [...] w ktorym autor sklada hold Wislawie Szymborskiej, 
zarazem podbijajac bebenka samemu sobie".

("Pegaz Zdebial", s. 170-171)


I.              Pewna polska poetka, uje/ta
                Goscinnoscia/ Pana Prezydenta
                   USA, rzekla don: "Drogi Billu,
                   Gdybys stana/l przy Ernescie Bryllu,
                Wygla/dalibyscie jak bliznie/ta!"


II.             Najslynniejsza z cor miasteczka Bnina
                Tak skarcila Borysa Jelcyna,
                   Gdy ja/ blagal: " Ba/dz caryca/ Moskwy!"
                  "Jelcyn, wzniescie lepiej w Moskwie kiosk wy,
                Gdzie lud moglby zjesc kawior lub blina!"


III.            Slawna dama z miasta pod Wawelem,
                Rozmawiaja/c z Vaclavem Havelem
                   Przedstawionym jej w piwiarni w Pradze,
                   Rzekla: "Vaclav, przy twojej nadwadze
                Nie obzeraj sie/ tak tym knedelem!"


Z "Pegaz Zdebial" Baranczaka.


Redakcja "Spojrzen": spojrz@k-vector.chem.washington.edu, oraz 
Serwery WWW: 
Adresy redaktorow:  krzystek@magnet.fsu.edu (Jurek Krzystek) 
                    karczma@info.unicaen.fr (Jurek Karczmarczuk) 
Copyright (C) by J. Krzystek (1997). Copyright dotyczy wylacznie 
tekstow oryginalnych i jest z przyjemnoscia udzielane pod warunkiem 
zacytowania zrodla i uzyskania zgody autora danego tekstu. 
Poglady autorow tekstow niekoniecznie sa zbiezne z pogladami redakcji. 
Numery archiwalne dostepne przez WWW i anonymous FTP z adresu: 
k-vector.chem.washington.edu, IP # 

_____________________________koniec numeru 139__________________________